Bier & Trein

Bierreizen, bierfestivals en meer

Schwaben – Schweiz

Posted by Treinjan op 30/06/2011

De heenreis gaat via Utrecht – Duisburg – Ulm naar Blaubeuren in Baden-Württemberg en ook in Schwaben. Schwaben beslaat een groot deel van Württemberg, alsmede het zuidwesten van Beieren, ruwweg van Stuttgart tot Augsburg. Bij aankomst begint de lucht er dreigend uit te zien, maar ik haal het net voordat de druppels beginnen te vallen.
Het hotel waar ik verblijf schenkt in het restaurant bieren van verschillende brouwerijen uit de omgeving, ook uit Beieren, want de grens is vlakbij. Allereerst Meckatzer (Beieren) Zwickl van het vat, amberkleurig en troebel, fruitig-gistig met wat mout (maar niet zoet), bescheiden gehopt, goed doordrinkbaar. Vervolgens van de Lammbrauerei Hilsenbeck (B-W) het Brunnen-Bier (33 cl beugelfles), blond met een waasje, wat mout, zachtbitter met vrij veel fruitigheid, waaronder citrus (bittere sinaasappel?). Na het eten nog een kleine stadswandeling, er vallen wat spetters, maar de regenhoeveelheid valt erg mee.

Vrijdag nog even in Blaubeuren rondgekeken, daarna per trein naar Ehingen a/d Donau, dat zich de Bier(kultuur)stad van Baden-Württemberg noemt, met vijf brouwerijen. Drie in Ehingen zelf (Rössle, Schwanen en Schwert), een in Ehingen-Berg aan de overkant van de Donau (Berg Brauerei) en een in E.-Rißtissen,een stuk verder naar het (oost-)zuidoosten (Adlerbrauerei Föhr). Grappig is de wegwijzer op de Marktplatz die de afstand tot elke brouwerij weergeeft, deze varieert van 150 meter tot 9,5 km. Het zijn vooral de brouwerijen Berg, Rössle en Schwanen die de kar trekken, met volledige medewerking van de gemeente. In het gemeentehuis is de nodige touristische informatie te verkrijgen, waaronder het een en ander op biergebied.
Middageten bij Schwanen, met Zwicklbier (ondergistend, wazig amber, goed gehopt) en het bier van de maand, Haferbier (bovengistend, troebel, lichtbruin, kruidig en fruitig, doet hier en daar denken aan een Weizen). Er zijn twee brouwinstallaties, het Haferbier wordt gemaakt in de kleine installatie die ook voor cursussen en demonstraties wordt gebruikt. Daarnaast distilleert men hier ook en maakt diverse andere produkten met bier, zoals mosterd. Later in de middag een bezoekje aan brouwerij Rössle, waar ik een Helles drinkt (gewoon goed), dan tijdig terug naar Blaubeuren want er is regen aangekondigd en de lucht begint al aardig te betrekken. In het hotel nog een hapje gegeten met een Günzburger Urweizen erbij (van de fles, troebel, amberkleurig, iets fruitig-zurig); Günzburg ligt in Beieren, noordoost van Ulm. Het bier is goed voor bij het eten, maar laat geen diepe indruk na.

Zaterdag in de loop van de ochtend naar Ulm. Ook deze stad is in de Tweede Wereldoorlog zwaar gebombardeerd, en dat heeft het stadsbeeld geen goed gedaan. Er staan veel moderne(re) gebouwen die naar mijn mening op die plekken nooit gebouwd hadden mogen worden. Je moet moeite doen om de mooie plekken te vinden, maar ze zijn er gelukkig nog wel. Ik had de middagmaaltijd willen gebruiken bij de Kronenbrauerei in Ulm-Söflingen, waar de enige tramlijn van Ulm vrijwel voor de deur stopt, maar helaas zijn ze wegens vakantie gesloten. Daarom in het centrum nabij het Münster een traditionele Gasthof opgezocht, waar ze bier van Gold Ochsen hebben, de grootste brouwerij van Ulm. Het Dunkelweizen van de fles verslaat het Urweizen van gisteravond met gemak. Daarna een sprint naar het Münster, want het giet. Deze (Evangelische) stadskerk van Ulm is de een na grootste van Duitsland, en bezit de hoogste kerktoren ter wereld (161,53 meter). Je kunt de toren beklimmen tot 142 meter hoogte, dat zijn dan wel 768 treden! Gelukkig neemt de regen tijdens mijn verblijf in de kerk af zodat ik mijn stadsbezichtiging kan voortzetten. Als ik aan het begin van de avond weer in Blaubeuren ben klaart het op en kan ik nog wat foto’s schieten.

Zondag tijdig naar het station en in een trein bestaande uit 4 oude Schienenbusse, de “Ulmer Spatz” naar Kleinengstingen in de Schwäbische Alp, een fraaie rit in weerwil van het zo nu en dan matige weer. Verder met de Hohenzollerische Landesbahn naar Sigmaringen, landschappelijk al even mooi, het weer verbetert gelukkig aanzienlijk. Middageten met bier van de plaatselijke brouwerij Zoller-Hof. Een goede gemiddelde Helles, die hier als Export door het leven gaat, als begeleider bij Maultaschen met Bärlauch (daslook). Dan naar het Schloss, nog steeds eigendom van de familie von Hohenzollern (de Schwäbische tak). Aan het eind van de middag langs de Donau naar Ehingen, nu “gewoon” weer met de DB. Avondeten bij Brauerei Schwert, met eerst een glas Helles (goed, maar niets bizonders) en daarna een glas Dunkles (i.t.t. de naam amberkleurig) dat interessanter is.

Maandagmorgen in Blaubeuren nog even een aantal toeristische trekpleisters bezocht, dan voor het middageten naar Ehingen. De Berg Brauerei heeft al sinds 1901 een Ausschank in het centrum van Ehingen, Gasthof Zum Ochsen. De vier bieren van de tap kunnen geproefd worden in 0,1 liter glaasjes. Pils, Export (Helles), Hefeweizen en Ulrichsbier. De laatste is als enige wat donkerder (amberkleurig) en springt er ook qua smaak uit, hoppig op een goede moutbasis. Avondeten eveneens in Ehingen, nogmaals bij Schwanen. Naast de Zwickel proef ik nu ook het Jubelbier, een wederom vrij licht gekleurde Dunkel, helder, moutig, een tikkeltje geroosterd, en behoorlijk hoppig.

Dinsdag pak ik mijn koffer en rugzak en reis via Ulm (- Friedrichshafen) – Schaffhausen (- Zürich – Olten) naar Burgdorf in het Emmental. Deze dag is alcoholvrij.

Woensdag wat rondgekeken in Burgdorf, daarna naar Biel/Bienne (tweetalig gebied in Kanton Bern) voor middageten bij Lago Lodge, een hostel annex eethuis/café met eigen brouwerij: Seeland Bräu. Feitelijk ligt deze in Nidau, dat direkt aan Biel grenst, het is slechts enkele honderden meters lopen vanaf station Biel (achteruitgang). De brouwinstallatie staat achter de toog, is grotendeels RVS met wat koper. Vijf bieren op tap, ik proef er drie: Helles/blonde, vrij neutraal, in orde; dan Dunkel/brune, inderdaad echt bruin, moutig met een vleugje koffie, al beter, tot slot Weizen/blanche, zeer klasiek met kruidnagel, banaan en een vleugje citrus, heel goed. Verder waren er nog een bier met Hanf (hennep) en een met honing te verkrijgen. Geen flessenbier, getapt wordt per 0,2, 0,3 of 0,5 liter.
Ik reis door via Solothurn naar Biberist waar een kleine bierwinkel onlangs is geopend. Het assortiment is nog in opbouw, maar bevat al een aantal bizonderheden, ik heb geen moeite wat van mijn gading te vinden. Dan door naar Bern, waar ik in een grote boekwinkel vlakbij het centraal station een onlangs verschenen boek over bier en brouwerijen in Zwitserland aanschaf. Daarna op huis aan, want de hemel in het westen begint nu langzamerhand wel erg donker te worden.
Die avond het eerste in Biberist aangeschafte bier, Stiär Biär Äs Roots van de Urner Kleinbrauerei, de enige brouwerij in Kanton Uri in centraal Zwitserland. Een ale in engelse stijl, amberkleurig, wat wazig, moutig/fruitig, weinig bitter. Stiär Biär betekent Stier(en)bier, het wapen van Kanton Uri is een stierenkop.

De donderdag begint nogal somber, halverwege de ochtend ga ik naar Bern. Middageten bij het Altes Tramdepot, bij de Bärengraben net buiten de Altstadt. Enkele jaren geleden was ik niet erg tevreden over het daar gebrouwen bier, tijd voor een herkansing, zeker nu ze toch enkele eervolle vermeldingen hebben gehaald bij de Solothurner Biertage. Je kunt de bieren als proefsetje krijgen in 0,2 liter glazen/pullen. Helles: tamelijk hoppig, richting pils. Märzen: tussen amber en donker in, iets moutig, ook tamelijk hoppig. Seizoensbier is “Ostalgie”, gebrouwen met 30% ongemoute gerst, zoals dat in de vroegere DDR de gewoonte was. Het  lijkt zeer sterk op de Helles, dat een volmoutbier is. In dat opzicht kun je zeggen: hoezo Reinheitsgebot? Tenslotte een Kirschweizen (!), waar ik geen hoge verwachting van had. Maar dat valt 100% mee: vrij droog, vrij hoppig, en zurig fruitig: een vleugje zure kersen of misschien aalbessen, ook wat citrus. De kleur doet trouwens denken aan rode grapefruit/pompelmoes, maar het bittere is toch eerder hop. Allevier de bieren zijn eigenlijk behoorlijk hoppig-bitter, liggen qua alcoholsterkte heel dicht bijeen: 4,6 tot 4,9 vol%. De bieren lijken mij technisch in orde, alleen zou iets meer variatie wel mogen, en ook wat minder koolzuur.

Vrijdag overdag wandelen in Wallis, de Kulturweg Ausserberg – Raron, een oud Saumpfad. ’s Avonds weer een van de woensdag gekochte bieren geprobeerd, Zwergenbräu Wurzel, een Dunkelweizen. Volgens het etiket met alleen Weizenmalz, maar dat zou zeer wel een vergissing (omissie op het etiket ) kunnen zijn. Lichtbruin, behoorlijk wazig, kruidig (kruidnagel) en fruitig (moeilijk te determineren, ik denk aan abrikoos, ananas en misschien een vleugje gember!). Een zeer smakelijk bier van net boven de 5 procent.

Zaterdag wederom een niet al te lange wandeling die eindigt in een klein oud stadje, maar de specialiteit daar is een bepaald koekje (Willisauer Ringli). Avondeten met familie in een restaurant net buiten Bern waar het menu ook in het Nederlands is en er zelfs Nederlandse gerechten op de kaart staan. De eigenaar komt uit Limburg, de keuken is goed, de wijnlijst uitgebreid (inclusief Nederlandse wijn!), maar op biergebied is het enige positieve dat er geen bier van de grote internationale brouwerijen geschonken wordt, maar van Felsenau, een lokale brouwerij.

Zondag is daarentegen wel een behoorlijk bierige dag. Ik reis naar Granges-Marnand in het dal van het riviertje de Broye, ten (zuid)oosten van het meer van Neuchatel (Neuenburger See). Hier is een festival, “Biergarten” (!),  van 5 brouwerijtjes uit de streek, die tezamen een vijfentwintigtal bieren aanbieden. De naam verwijst naar de gewoonte dat iederen zijn eigen eten meebrengt en het drinken ter plekke koopt, natuurlijk kun je ook ter plekke wel iets te eten verkrijgen. Een centrale kassa verkoopt muntjes van 1,30 Zwitserse frank per stuk, en proefglazen van 25 cl. Meestal moet je drie muntjes voor een vol glas betalen. Je bent niet verplicht zo’n glas te kopen, maar dan krijg je het bier in een plastic beker. Vier van de vijf schenken hun bier ook per 0,1 liter, ook een in plastic bekertje, voor 1 muntje.  Ik koop het glas als souvenir en om de vrijwilligers te ondersteunen, maar neem behalve van het eerste bier steeds maar 0,1 liter.
De volgende vijf brouwerijtjes waren aanwezig:

Br. du Poyet schonk zijn bieren (de voorspelbare Franse reeks blonde – ambrée – brune – blanche) alleen per hele fles van 0,33 liter, van deze heb ik alleen een slokje brune gehad, in orde maar niks bizonders, verder links laten liggen. Brasserie du Prévert had ook dit viertal plus een bier met vlierbloesem, daarvan de blonde en de ambrée geproefd, beide zeer goed. Het vlierbloesembier krijg ik vervolgens om niet aangeboden, interessant en gevaarlijk doordrinkbaar, want wel met 6,5 vol% alcohol.
Van de Br. du Jorat heb ik alleen de blonde geproefd, een goed doordrinkbaar en aromatisch-hoppig bier, en niet al te zwaar in alcohol.
De resterende twee brouwerijtjes hebben beide een veel gevarieerder en avontuurlijker assortiment. De Brasserie Broyarde was de enige met tapbieren, liefst zeven verschillende. In hun assortiment twee verschillende blanches (witbieren, een in zeg maar franse stijl, dat wil zeggen ongekruid en een in Belgische stijl met koriander en sinaasappel), een blonde en een brune, maar dan: een IPA, een bier met kardamom, een bier met hennep, ook weer een bier met vlierbloesem en een stout. Ik probeer de stout, in de Ierse stijl maar voller van smaak, ook door een wat hoger alcoholpercentage, en de IPA, die vooral aromatisch gehopt is met een milde citrussmaak en -geur.
De Br. de l’Enclave had zelfs alleen maar voor deze regio bizondere bieren bij zich: Boheems Pils (Urtyp ?), Weizen, Old Ale, Stout en IPA. Hun IPA is veel forser gehopt en behoorlijk bitter, maar niet (te) hard. De Stout vind ik ook zeer geslaagd, met een klein zuurtje en de nodige fruitigheid.
Op zich een niet onaardig festival, een omweggetje waard, dat wat mij betreft nog interessanter zou zijn als echt alle aanwezige brouwers hun bier ook in kleinere hoeveelheden aanboden. Dan liefst een gezamenlijk proefglas (van écht glas) met een nog wat kleinere inhoud, of twee maatstrepen. En de muziek mag wel iets minder opdringerig.

Maandag nog eens een plek bezocht waar ik al heel lang niet meer geweest was, de Rigi, een mooie uitzichtsberg aan de Vierwaldstätter See. Heen via Olten – Luzern naar Arth-Goldau, vandaar omhoog naar de top (Kulm) met de Arth-Rigi Bahn. Na van het uitzicht genoten te hebben met de Vitznau-Rigi Bahn omlaag naar Vitznau aan het meer en per boot naar Luzern, vandaar de trein terug via Langnau in het Emmental. Geen bier onderweg, wel veel water want het is een erg warme dag. Bij het avondeten nog een bier van Zwergenbräu, Harztropfen. Een lichtbruin bier met veel mout en fruit, bescheiden gehopt.

Dinsdag nog wat rondreizen per trein, onder meer “onder en over” de Lötschberg en in het Goms, het deel van het Rhonedal stroomopwaarts van Brig. De juiste naam van de rivier is hier trouwens Rotten, Wallis is een van de tweetalige (Duits-Frans) kantons. Overdag dus veel trein, geen bier. Maar ’s avond wel de laatste fles gekocht in Biberist gedronken, Weizengold van Sonnenbräu uit Rebstein, kanton St. Gallen, helemaal in het oosten nabij Oostenrijk (Vorarlberg). Het is geen klassiek Weizen, maar een verfrissend bier met veel citrus (mogelijk ook van de hop), een vleugje vanille en vrij veel koolzuurprikkeling.

Woensdag terug naar Leiden, via Basel – Utrecht. Weer een alcoholvrije dag, zelfs al is er in de ICE wel bier te krijgen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s