Bier & Trein

Bierreizen, bierfestivals en meer

Apfelwein, Bärwurz, Whisky en Bier

Posted by Treinjan op 15/09/2011

Deze rondreis begint in Frankfurt am Main. Het financiële hart van Duitsland en Europa, maar voor mij vooral aantrekkelijk als handige tussenstop met een bizonderheid: Apfelwein, in lokaal dialekt Äpfelwoi of Ebbelwoi, oftewel cider.  Met name in de oude wijk Sachsenhausen, op de zuidoever van de Main zijn nog een groot aantal historische Apfelweinschänke te  vinden, die qua sfeer sterk doen denken aan de Düsseldorfse en Keulse Gaststätten, hoewel ze meestal wat minder groot zijn. De cider is donkergeel, wazig met soms een kleine pareling, fruitig en gematigd droog, enige zoetheid is nog aanwezig, alcohol circa 5,5 vol%. Ondanks dat je hier in een grote stad bent is het niet duur: een glas van 0,3 liter cider kost € 1,60 en ook het eten is heel betaalbaar. Het bedienend personeel is niet altijd uniform gekleed (geen Köbesse in het blauw), maar zeker tegenover stamgasten net zo goed van de tongriem gesneden als een Köbes. Bier is niet of nauwelijks (alleen flessenbier) te verkrijgen, wijn (van druiven) meestal wel. De cider wordt soms versneden, vaak met een beetje (20 % ?) koolzuurhoudend bronwater.

De volgende dag reis ik door naar (Bad) Kötzting in het zuidoostelijke hoekje van de Oberpfalz, in het Naturpark  Bayerischer Wald. Overnachten doe ik in Brauereigasthof Zur Post, een hotel dat onlangs de brouwtraditie weer heeft opgepakt met een nieuwe kleine installatie. Er is nog een brouwerij in de stad, alsmede twee Bärwurzereien, distilleerderijen die hier genoemd worden naar hun traditioneel belangrijkste produkt. Tijdens een eerste verkenning van het stadje breng ik meteen een bezoekje aan de winkel van Bärwurzerei Liebl, die een zeer groot assortiment distillaten maakt, waaronder ook whisky (Coillmór). Je kunt van vrijwel alles een proevertje krijgen, ook van de whiskies. Voor wat aankopen betreft beperk ik me vooraleerst tot Bärwurz in twee versies, een standaardversie en een 13 jaar op hout gerijpte (!). Bij het avondeten in het hotel proef ik het Rittergold, het eigen bier. Vrij donker geel, wazig, tamelijk fruitig en bescheiden gehopt. Prima als begeleider van de (zeer goede) maaltijd.

Vrijdagmorgen krijg ik een rondleiding in de werkende Whisky-Brennerei/Destillerie Liebl, met uitgebreide toelichting, proeven van de mout (Weyermann, Bamberg, is de belangrijkste leverancier), ruiken aan voorloop en middelloop (de laatste ook geproefd) die daartoe overigens wel met wat water verdund worden. Ook het naastgelegen vatenpakhuis bezocht, waar naast een groot aantal nieuwe vaten (American white oak en Frans Limousin eikenhout) ook gebruikte sherry-, bourbon-, port-, cognac- en bordeaux-vaten liggen. De disitilleerderij heeft eigenlijk drie benen om op te staan: de Bärwurz en andere kruidendistillaten, de fruitdistillaten en de whiskies. De fruitdistillaten zijn in het algemeen het meest seizoensgevoelig, de whiskies helemaal niet. De firma is in 2006 met whisky begonnen en heeft daarvoor een nieuwe installatie op een nieuwe lokatie in gebruik genomen, er zijn meerdere distilleerinstallaties en meerdere opslagplaatsen in gebruik, waaronder oude kelders. Ook Bärwurz en andere distillaten worden soms op hout gerijpt.
In de middag reis ik naar de noordelijke Oberpfalz om de laatste aanwinst op Zoigl-gebied te bezoeken, Zoiglstube Schwoazhansl in Falkenberg, begin dit jaar geopend. Daarvoor is een voormalige Gaststätte gerenoveerd en uitgebreid, er is veel ruimte en het ziet er fraai uit, hoewel nog niet de hele buitenkant is afgewerkt. De Zoigl is amberkleurig met een waasje, smaakt in eerste instantie moutig-fruitig met vrij veel kruidigheid, later komt ook de bitterheid op, zeer doordrinkbaar. Glazen pullen van het hoge rechte model zonder opdruk, eigen viltjes, prijs per halve liter: € 1,60.

Zaterdag reis ik met de trein naar Arrach, hogerop in het dal van de Weißer Regen, die nabij Bad K. samenkomt met de Schwarzer Regen en zo de Regen vormt, die dan weer bij Regensburg in de Donau vloeit. Distilleerderij Drexler ligt vlakbij het station en is nog meer op bezoekers gericht dan Liebl in Kötzting. Bij de winkel is ondermeer een klein museum met oude distilleerketels, je kunt vanachter glas ook de huidige installaties zien. Ook hier wordt whisky gestookt, en met diverse distillaten worden andere produkten gemaakt, confitures, bonbons en mosterd bijvoorbeeld. Met een tasje vol inkopen terug richting (Bad) Kötzting, waar ik nog een bezoekje breng aan de winkel van Liebl. Hier kan ik twee films bekijken, een over de Bärwurz en een over de whisky. Met een nog iets zwaardere tas richting hotel.
Middageten bij Lindner Bräu, tot voor kort de enig overgebleven brouwerij in de stad. Een groot complex, prachtig om te zien, met een Biergarten bijna aan de oever van de rivier, aan de overkant ligt het Kurpark van Bad K. Het helles Export is vrij lichtgeel, helder, smaakt moutig, fruitig en hoppig in uitstekende balans. Het eten is eveneens uitstekend, en zeer preiswert: hoofdgerecht voor minder dan 8 euro. Trouwens, een halve liter van het Helles is ook slechts € 1,90! Daarna een rondwandelingetje door het fraaie Kurpark, dan een tijdlang rust op mijn koele hotelkamer. De Gasthof heeft dikke muren, dus in de zomer koel, in de winter warm. Later die middag nog even naar Lam (treinen met airco), het eindpunt van de spoorlijn. Daar in het station staat een bewijs dat het hier niet altijd mooi weer is: een forse sneeuwploeg.
Avondeten wederom bij Lindner-Bräu, zondag is daar namelijk Ruhetag. Nu ook het Dunkles geproefd, bruin, helder, redelijk moutig met een zoetje dat mooi in evenwicht wordt gehouden door de hopbitterheid. Vleugje caramel, heel klein beetje gebrand, ook een bepaald niet te versmaden bier.

Zondagmorgen uitgeslapen en op mijn gemak ontbeten, daarna naar de tweede Bärwurzerei van Kötzting gelopen, die toevallig van oorsprong ook Drexler heet, maar zich adverteert als “Bad Kötztinger Bärwurz-Quelle“.  Opzet en assortiment vergelijkbaar met de naamgenoot in Arrach, maar hier geen whisky. Ik kijk op mijn gemak rond (er is ook een klein museum en een kruidentuin) en schaf nog een paar flesjes aan, plus een DVD over het bereidingsproces. Er zijn twee planten die Bärwurz genoemd worden en gebruikt worden voor het destillaat met die naam: Ligusticum mutellina en Meum athamanticum. Beide bevatten vergelijkbare stoffen in hun wortelstokken, de eerste plant is tamelijk algemeen in het Bayerischer Wald, de tweede vrij zeldzaam. De planten groeien op Mittelgebirgs-hoogte en worden tegenwoordig ook geteeld, het duurt jaren voordat een wortelstok geoogst kan worden. De hier gebruikte Ligusticum mutellina is verwant aan ondermeer karwijzaad en anijs. Een andere plant die hier veel gebruikt wordt is de Blutwurz (Potentilla erecta, tormentil), die in dezelfde gebieden voorkomt en waarvan de wortelknolletjes gebruikt worden, deze geven een dieprode kleur af, vandaar de naam. Blutwurzdestillaat is vaak erg hoog in alcohol, tot wel 60 vol%! Bärwurz wordt op verschillende sterktes afgevuld, 38, 40 (meest gebruikelijk) en 45 %, heel soms nog iets sterker.
Middageten in het hotel, eerst weer een glas Rittergold (ondergistend), vervolgens het eigen Weizen (“Weisse”, bovengistend). De laatste is duidelijk meer fruitig-esterig, met meer uitgesproken zoetheid en zuurheid, vrijwel geen bitterheid. Geen klassiek bananenaroma, eerder iets van abrikoos/perzik plus wat citrus. Beide bieren zijn wazig, de kleur scheelt ook niet veel (amber), beide worden ook in eenzelfde glastype geserveerd (0,3 of 0,5 literglazen). De eigenaar brouwt zelf, eenmaal per week; er zijn twee gistkuipen (gesloten) en liggende lager-/rijpingstanks. In de middag doe ik verder rustig aan, het is drukkend warm weer. Een bezoekje aan een klein plaatselijk museum, aan een kerk en dergelijke (lekker koel). Avondeten wederom in het hotel, met Rittergold, het bier waaraan ik de voorkeur geef. Nog een wandelingetje door het Kurpark, daar betaal je tenslotte € 1,30 per dag Kurtaxe voor!

Maandag is het weer omgeslagen. Ik vertrek uit Bad Kötzting met regen en aanmerkelijk lagere temperatuur. Via Neurenberg (lunch bij Schanzenbräu) gaat het naar Solnhofen in zuidelijk Mittelfranken. Als ik aankom is het alweer een tijdje droog, wat later komt ook de zon er weer bij. Solnhofen is vooral bekend vanwege zijn steengroeven die bizonder veel fossielen hebben opgeleverd, waaronder vele exemplaren van de oervogel Archaeopteryx. Het plaatsje is fraai gelegen in een bocht van het mooie Altmühltal, de Altmühl is ook een zijrivier van de Donau. Het bier in de Gasthof waar ik verblijf komt van Felsenbräu uit Bergen-Thalmannsfeld, Mittelfranken. Het Dunkel is moutig met een beetje caramel, wat chocola en rood fruit, bescheiden gehopt.

De dinsdag begint met mist, niet verwonderlijk in een rivierdal. Ze lost echter snel op en het wordt een mooie zonnige dag. Met de trein eerst naar Treuchtlingen, daarna door naar Gunzenhausen. Hoewel Brauerei Leuchtturm op zijn website verkondigt 7 dagen per week open te zijn, houden ze vandaag toch Ruhetag. Dus weer terug naar het centrum en gegeten in een hotel-restaurant-slagerij die het bier van de Stadtbrauerei Spalt schenkt. Het Helles is behoorlijk hoppig, wat ook wel zou moeten bij een brouwerij middenin in een hopteeltgebied. In de middag naar Ellingen voor een bezoek (met rondleiding) aan het plaatselijke Schloss, ooit van de Duitse Orde, daarna van de familie von Wrede en tegenwoordig van de Bayerische Schlösserverwaltung. Zeer de moeite waard. Aansluitend eten en een bier bij de Bräu Stübla van het Fürstliches Brauhaus; de brouwerij is nog wel van de familie von Wrede. Het Schlossgold (een Export volgens de informatie) is een inderdaad goudkleurig helder bier met een stevige moutbasis, wat fruit- en kruidigheid en redelijk wat hop. De prijzen zijn gelukkig niet vorstelijk, voor een salade van het buffet, het hoofdgerecht en een halve liter bier ben ik vrijwel precies 10 euro kwijt. ’s Avonds in de Biergarten naast het hotel nog de Felsenbräu Helles gedronken, wat moutzoet, beetje fruit, wat hop, doordrinkbaar; niet spectaculair maar niks mis mee.

De volgende dag eerst het plaatselijke Bürgermeister Müller-museum bezocht. Dit is zowel gewijd aan de vele fossielen die in de lokale steengroeven gevonden zijn, als aan de steendrukkunst (lithografie) die ter plekke kon ontstaan door de bizondere eigenschappen van de Solnhofener Plattenkalk. Daarna naar Weißenburg, een goed bewaard gebleven oud stadje wat naar het noorden. Bij aankomst een herfstachtige plensbui, dus onder de stationsoverkapping geschuild tot het wat minder werd. Middageten bij brouwerij Sigwart, de grootste van de twee plaatselijke brouwerijen. Helles (glashelder, opvallend fruitig, goed doordrinkbaar, wat veel koolzuur), en Keller’s geproefd, het Kellerbier is amberkleurig met een klein waasje en een stuk hoppiger. Het weer is intussen sterk verbeterd, dus een stadsrondwandeling. Weißenburg is zeer oud, al ten tijde van het Romeinse rijk was hier een nederzetting, vlakbij lag een van de legerplaatsen (castellum) van de Limes, de noordgrens “tegen de Germanen”. Van de middeleeuwse stad zijn nog grote delen van de stadsmuur intact, vele torens zijn in gebruik als (deel van een) woning. Ook de nieuwbouw in de stad is smaakvol aangepast aan de omringende oude bebouwing. Avondeten bij de kleinere brouwerij, Schneider. Ruime bierkeus (Helles, Schwarzbier, Märzen en Weizen), voor bij de maaltijd een simpele maar goed doordrinkbare Helles.

Donderdag de volgende verplaatsing. Eerst naar Bamberg, middageten bij Spezial. Als ik de achterste zaal binnenkom is de eerste persoon die ik zie Frank Wetzel van de Brauereidatenbank Bierregion Franken. Hij leidt zijn broer en schoonzus (die uit de Oberpfalz afkomstig is) rond langs enkele Bambergse brouwerijen. Wat later voegen Barry en zijn vrouw (Engelsen die reeds lang in Ierland wonen) zich bij ons. Gezien hun voorliefde voor Zoiglbier en de aanwezigheid van een Oberpfälzerin aan tafel is wel duidelijk dat een behoorlijk deel van de conversatie over Zoigl is. Als de drie Duitstaligen zijn vertrokken naar hun tweede bestemming kan de konversatie verder in 1 taal plaatsvinden. Ons oordeel over het Spezial festbier zum Jubiläum is trouwens algemeen zeer positief. Het is gebrouwen van alleen Vorderwürze (eerste spoeling) en daardoor wat steviger in alcohol (circa 5,5 vol%), duidelijke maar verfijnde rooksmaak, vrij stevig gehopt met uitsluitend Spalter hop (Select).  Halverwege de middag zeg ik de twee Engelstaligen gedag en reis door naar Münchberg in noordoost Oberfranken. De Gasthof hier heeft weliswaar bier uit Kulmbach, maar met Mönchshof Kellerbier red ik me wel en de keuken is uitstekend.

Vrijdag naar het stadje Weißenstadt in het Fichtelgebirge, zuidoost van Münchberg. Heen noodgedwongen met een omweg via Hof en Wunsiedel omdat deze route nu eenmaal de enig mogelijke is op die tijd van de dag. Het is koud en het motregent maar kort na mijn aankomst komt de zon door en wordt het aangenamer. Het stadje is bijna volledig verwoest door een brand in 1823, daarna volledig in steen (het plaatselijke graniet) heropgebouwd, ook de schuren. Middageten in een Gasthof met het plaatselijke bier, een pils van brouwerij Michael. Een vrij hoppig bier dat behoorlijk richting Helles gaat. Dan een stadsrondleiding met veel humor door de seniorchef van Sack’s Destille, een kleine maar fijne distilleerderij. We gaan ook onder de grond, in de streek werd  vroeger Bergkristall gewonnen, en een stukje van een oude mijn kan bezichtigd worden. We eindigen bij de distillerderij waar ook een museum is. De heer Sack is drogist geweest, evenals zijn vader en grootvader, en alledrie hebben veel bewaard. Interessant en met veel humor toegelicht. Tenslotte naar de Destillerie zelf voor een korte toelichting en de productconfrontatie. Weer twee flesjes erbij, waaronder een Bärwurz die heel anders is dan de eerder aangeschafte, want hier wordt niet de wortelstok gebruikt, maar de vruchtjes (van Meum athamanticum uit het Fichtelgebirge). De terugreis naar Münchberg gaat veel vlotter, want om deze tijd is er wel een direkte busverbinding.

Zaterdagmorgen naar Bamberg. Een rondje boekwinkels en andere zaken, middageten bij Greifenklau in de tuin, het is er druk en het Lagerbier smaakt goed. Later naar Klosterbräu voor een Braunbier in hun Biergarten aan de rivier. Tenslotte vind ik in het winkeltje van Schlenkerla het boek waar ik naar op zoek was – ze komen er in voor, net als Brauereigaststätte Zur Kanne in Weißenburg waar ik afgelopen woensdag was. Avondeten in de Biergarten van mijn hotel in Münchberg, met een Kapuziner Dunkelweizen.

De zondag is een warme dag die eindigt met onweer, hagel en heel wat water. Naar Bayreuth geweest voor een open dag bij de Regierung von Oberfranken. Rondleidingen, demonstraties, voorstellingen, informatie over van alles en nog wat, plus een markt met Oberfränkische produkten. Brood- en banketbakkers zijn het meest vertegenwoordigd, dan kaas, confitures, mosterd en dergelijke produkten. Tenslotte natuurlijk de drank: vruchtenwijnen, destillaten en bier. De bierkeuze is beperkt, maar ik kan wel mooi weer het Kräusenpils van Becher proeven zonder daarvoor naar de brouwerij te hoeven. Vanuit Bayreuth reis ik door naar Neuhaus an der Pegnitz voor een glas Kommunbier, daarna keer ik om en ga terug naar Münchberg. Nog lekker buiten gegeten, maar om negen uur barst het onweer los.

Maandag begin ik aan de thuisreis, maar wederom met tussenstop, nu in Fulda. Een hotel nabij het station, dan een kleine stadsrondwandeling met bezichtiging van onder andere de Dom. Dit is een stad waar ik nog wel eens wil rondkijken. Avondeten in Hohmanns Brauhaus, met een proefplankje van drie bieren (normaal vier maar ze waren door hun Weizenbier heen). Een pils die dat absoluut niet was, een Landbier (licht wazig Helles) en een Kellerbier (licht wazig amber). Het laatste is nog het meest geslaagd, al zet ik een vraagteken bij de naam, maar als geheel ben ik niet onder de indruk van de bieren; eten en dienstverlening zijn overigens goed. Nog een nachtje goed slapen, dinsdag zit de rondreis er echt weer op.

Advertenties

2 Reacties to “Apfelwein, Bärwurz, Whisky en Bier”

  1. […] de Kümmelschnaps kwam van Brennerei/Bärwurzerei Drexler in (Bad) Kötzting (Oberpfalz), waar ik afgelopen september ben […]

  2. […] in de Oberpfalz en afsluiten in Oberfranken. De eerste etappe voert via Utrecht naar Frankfurt, om net als vorig jaar september nader kennis te maken met de Hessische Ebbelwoi (appelwijn, cider), daartoe heb ik weer twee andere […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s