De oogst van 2011: 15 bezochte bierfestivals, 8 daarvan in Nederland, 6 in België en 1 in Duitsland. Drie reizen naar Duitsland die vrijwel geheel om bier draaiden, een naar Duitsland en Zwitserland die ook sterk bierig was, plus nog een lang bierweekend in België. Dan nog drie gedistilleerd-festivals, tweemaal whisky en eenmaal jenever. En wat het komende jaar gaat brengen? – hopelijk veel interessants.

• Schleswig-Holstein (Sleeswijk-Holstein) samen met Mecklenburg-Vorpommern en Hamburg,
• Niedersachsen (Nedersaksen) met Bremen en weer Hamburg,
• Brandenburg met Berlijn,
• Nordrhein-Westfalen,
• Hessen,
• Sachsen-Anhalt met Sachsen (Saksen) en Thüringen,
• Rheinland-Pfalz met Saarland,
• Baden-Württemberg en tenslotte
• Bayern (Beieren).

Was dit Länder-Ticket traditioneel een groepskaart voor maximaal 5 personen, kwam daar later in diverse deelstaten een eenpersoons-versie bij en nu is inmiddels het merendeel van de Bundesländer overgegaan op het 1-2-3-4-5 model: basisprijs voor een persoon, elk volgend persoon een vast bedrag erbij tot maximaal vijf personen. De prijzen verschillen per Land; de basisprijs is in het algemeen gelijk aan de vroegere eenpersoonsprijs, voor vijf personen is het nu meestal duurder geworden, jammer voor die groepen, maar deze tariefindeling is wel wat rechtvaardiger. Het systeem is hetzelfde als bij het “Quer-durchs-Land-Ticket”  dat in heel Duitsland geldig is (alleen treinen) op weekdagen.

De volgende deelstaten hanteren echter nog het “oude” systeem: Brandenburg/Berlijn, Nordrhein-Westfalen (het “SchönerTagTicket”), Hessen (kent zelfs nog geen eenpersoons-versie!) en Beieren. Meer informatie in het Duits: Länder-Tickets, en wat beknopter in het Nederlands. In alle gevallen geldt: op weekdagen geldig vanaf 9 uur tot drie uur in de volgende nacht, in het weekend en op feestdagen de hele dag. Normaal uitsluitend tweede klasse, maar daar zijn enkele uitzonderingen op.
Nedersaksen is vanuit Nederland met de trein bereikbaar via Nieuweschans en Bad Bentheim, het Niedersachsen-Ticket is geldig in de Grensland-Express Hengelo-Bad Bentheim. Alle andere treinverbindingen vanuit Nederland leiden naar Nordrhein-Westfalen. Het NRW-SchönerTagTicket is geldig vanaf Enschede en per 1 januari 2012 ook vanaf Venlo.

Na geforceerd herladen van de desbetreffende pagina’s neem ik aan dat ik nu overal de nieuwe tabellen kan zien – de NS vermeldt de geldigheidsperiode niet in de tabellen, zoals bijvoorbeeld de DB dat doet. Er zijn zo hier en daar verschuivingen die een einde maken aan overstapmogelijkheden die jaren hebben bestaan. Ook is de indeling van de tabellen hier en daar misleidend: een eerder vertrekkende trein die rechts van de latere trein staat , in tabel 5b bij vertrek uit Den Haag HS bijvoorbeeld. Goed opletten dus, de aansluitende trein kan zowel in een kolom naar links als naar rechts staan. Dat wordt wennen.

Maar genoeg gemopperd. Zoals in het voorgaande bericht al gemeld, station Eijsden (verbinding Maastricht-Luik) is weer in gebruik. De stoptreinen op deze verbinding doen ook Maastricht-Randwyck weer aan, waarmee de situatie van enkele jaren geleden is hersteld. Let trouwens op: de tijden op maandag-vrijdag verschillen van die in het weekeinde en op feestdagen. En ik zie dat mijn verbinding naar en van Essen (B) voor het komende kerstbierfestival ook veranderd is – langere reistijd maar daarvoor nog slechts 1 overstap.

In Nederland is een van de grotere veranderingen het verleggen van de route van de treinen Vlissingen/Dordrecht – Amsterdam naar de “Oude Lijn” in Holland, dus via Haarlem in plaats van via Schiphol. Een ander nieuwtje is dat er een direkte verbinding Den Haag – Lelystad via Schiphol – A’dam Zuid komt. En een tijdelijke (?) extra IC A’dam – Rotterdam via Schiphol – Den Haag die niet stopt in Leiden. Meer informatie op ns.nl/reizigers/reisinformatie/informatie/actualiteiten. Grotere wijzigingen staan gepland voor 2013, als de Hanze-lijn in gebruik wordt genomen. Zie ook de desbetreffende pagina’s op treinreiziger.nl.

Naar en van België: de IC Maastricht – Brussel via Luik verdwijnt, het wordt weer een verbinding Maastricht – Luik zoals al in weekeinden (en doordeweeks ‘s avonds) het geval was; het is de bedoeling dat deze trein weer gaat stoppen in Eijsden.
De grensovergang Roosendaal blijft vooralsnog in gebruik voor de trein Amsterdam – Brussel. De L-treinen (stoptreinen) Roosendaal – Antwerpen rijden wegens werkzaamheden niet meer via het ringspoor maar rechtstreeks door de tunnel naar Antwerpen Centraal en komen daar dus enkele minuten eerder aan. De (krappe) aansluiting in Antw.-Centraal op de IC naar Kortrijk en Lille Flandres (Rijssel) gaat verloren, er verandert het nodige op de lijn Antw. – Gent. Meer informatie op b-rail.be/…/downloads/pdf/Dienstregeling/antwerpen. Voor de regio Luik: b-rail.be/…/downloads/pdf/Dienstregeling/liege.

Naar en van Duitsland: Geen wezenlijke veranderingen. De treinverbinding vanuit Venlo komt binnen het Verkehrsverbund Rhein-Ruhr (VRR) te vallen, maar pas per 1 januari 2012.

Tijdens de eerste dagen van dit reisje staat de Brau in Neurenberg centraal.
Woensdag tref ik reeds op het station van Bamberg, waar ik moet overstappen, een heel stel bekenden uit de Nederlandse bierwereld. Naar Neurenberg, daar met de U-Bahn (metro) naar de Messe. Eerst – nu mijn smaakpapillen nog in vorm zijn – twee maal vijf bieren geproefd voor de verkiezing van de “Consumenten-favoriet” van de gouden medaillewinnaars van de European Beer Star competitie (meer hierover in Proeven op de Brau). Dan een tijdlang rondkijken, hier en daar wat folders verzamelen, steeds weer andere bekenden tegenkomen – het stramien is van voorgaande keren bekend. Daarna nog een tweede bezoek aan de proeverij, waar ik nog weer andere bekenden uit Duitsland tref en nogmaals vijf bieren proef. Vervolgens een bezoek aan de stand van Hans Carl, een uitgeverij met enorm veel bierboeken en -tijdschriften, waar ik ook iets aanschaf (het zal ook niet zo zijn). Dan een wat langer bezoek aan de stand van Weyermann, waar ik diverse bieren uit hun proefbrouwerij kan proberen, en de honger kan stillen met enkele Brezen. In de middag gaat het programma verder met rondkijken en zo nu en dan wat proeven, en wéér andere bekenden ontmoeten. Aan het begin van de avond terug naar Bamberg en in goed gezelschap eten bij Spezial, waar ik nogmaals het Festbier kan proeven (er is toch nog een brouwsel gemaakt), en daarna de Bock. De Rauchbock van Spezial is donkerbruin, helder, moutig, mild rokerig, niet erg bitter, behoorlijk doordrinkbaar. Dan terug naar Ebelsbach en meteen naar bed.

Donderdagmorgen wederom met de eerste trein na 9 uur via Bamberg naar de Messe. Weer met andere bekenden enkele stands afgelopen, dan een “tutored tasting” van 7 Amerikaanse bieren met interessante hoppen, georganiseerd door USAhops (Hop Growers of America). Zeer de moeite waard, goed verzorgd, en geheel gratis. Iets later is dan de prijsuitreiking van de European Beer Star competitie, waar Nederlandse brouwerijen, met uitzondering van Jopen, schitteren door afwezigheid, in ieder geval bij de prijzen, en denkelijk ook wel bij de inzendingen. Grote klapper is een Italiaanse brouwerij (del Ducato), die maar liefst zeven prijzen in de wacht sleept. Daarna verlaat ik de Brau, eet nog een klein hapje in Bamberg, en ben redelijk vroeg in de avond weer in mijn hotelkamer zodat ik ondermeer tijd heb om dit verslag bij te werken.

Waren woensdag en donderdag grijs en nevelig, vrijdag laat de zon zich weer eens zien. Ik verlaat Ebelsbach en stop in Bamberg mijn koffer in een kluis. Een rondwandeling door de stad, dan voor het middageten naar Bischberg, Zur Sonne. Het bockbier hier is goudkleurig en behoorlijk hoppig, het eten lekker als altijd. Als ik terug in Bamberg uit de bus stap bij de halte Deutsches Haus, naast Spezial, zie ik dat er een lading beukenhout is afgeleverd, er kan weer gemout worden.
Doorgelopen naar het station, en via Neurenberg naar Amberg in de Oberpfalz. Hier ben ik een paar jaar geleden ook al eens geweest, beviel toen goed. De stad heeft met vijf (of 6 ?) brouwerijen op circa 40.000 inwoners een brouwerijdichtheid welke die van Bamberg benadert. Hotel op nog geen 100 meter van het station, kamer aan de achterzijde en geen kerktoren vlakbij – dus nu moet ik zonodig weer een wekker gebruiken. Na een kleine stadswandeling avondeten in het Schießl Wirtshaus, een voormalige Brauereigasthof. Gevestigd in een prachtig gerestaureerd pand, drie eigen (?) bieren worden gebrouwen door Winkler, die trouwens zijn Ausschank even verderop in dezelfde straat heeft. Het is 11 november, Martinstag (Sint Maarten), dus staat er gans op het menu. Bij het eten Zoigl, amberkleurig, vrijwel helder, mild gehopt en érg doordrinkbaar. De bieren worden geschonken in eigen glazen, maar de viltjes zijn van Winkler.

Zaterdagmorgen niet al te vroeg met de trein naar Hersbruck, een stadje met een leuke oude kern, met bijvoorbeeld nog drie stadspoorten, steeds met een hoge toren erboven. Er is nog 1 brouwerij in de stad (Bürgerbräu), die lokaal zo te zien aan het aantal uithangborden een behoorlijk marktaandeel heeft, ik beperk me op deze tijd nog tot koffie.
Eind van de ochtend naar Neuhaus an der Pegnitz om te zien welke Ausschank van de Kommunbrauerei open is. Ik heb geluk, het blijkt Schaffer te zijn (familie Döth, Burgstraße  4), waar ik nog nooit eerder was. Het is er druk, maar ik vind toch makkelijk een plaatsje in de Zoiglstube (staat op de deur!). Het bier schuimt stevig bij het inschenken, maar bevat uiteindelijk niet zoveel koolzuur, waardoor het aan een Engelse (Best) Bitter doet denken.
Doorgereisd via Kirchenlaibach naar Weiden, voor een bezoek aan de goed gesorteerde stationsboekhandel (nee, geen boeken gekocht, wel een tijdschrift en een landkaart) en iets te drinken, daarna via Schwandorf terug naar Amberg. Voor het avondeten ga ik naar Kummert Bräu, een grote Brauereigasthof iets buiten het oude centrum. Bij het eten Hausbräu, een diep amberkleurig bier met een fijn waasje, moutig, fruitig en hoppig. Daarna nog de Urtyp, een lichtgekleurd Kellerbier dat iets troebeler is dan het voorgaande, met een duidelijke maar zachte hoppigheid en behoorlijk wat citruskarakter. Hoewel ik er niet bewust naar streefde passen de twee bieren goed bij hoofgerecht (wildzwijngoulash) en nagerecht (pannekoek met marmelade).

De zondag breng ik door in de stad Amberg. Een stadsrondwandeling, onderbroken door Kaffee mit Kuchen in een Konditorei, ook om even op te warmen. Er zijn veel minder toeristen dan in Bamberg, eigenlijk ten onrechte, deze stad is werkelijk zeer de moeite waard.
Middageten bij Brauereigasthof Bruckmüller. Eerst een Kellerbier, amberkleurig en licht wazig, voortreffelijke balans van mout, gist (fruit) en hop. Daarna nog een Falk Dunkles van de fles. Weizenbrauerei Falk is jaren geleden samengegaan met brouwerij Bruckmüller, die weer de voortzetting van een Franciskaner kloosterbrouwerij is. Diep bruin, met iets roods erin, klein waasje. Licht gebrande mout, rood fruit en een vleugje chocola, erg lekker. Dit bier is overigens geen Weizen, het bevat alleen gerstemout en is ondergistend, maar met nagisting op fles! Bruckmüller heeft als huiseigen Schnapps een vruchtendistillaat, Waldschrazl, van Liebl uit Bad Kötzting, waar ik afgelopen september was; ik neem een kruikje mee.
Ik zet de stadswandeling nog even voort, even langs m’n hotelkamer, dan naar de belangrijkste kerk van de stad, de Basilika St. Martin voor een orgelkoncert, de opbrengst is bestemd voor renovatie (of misschien zelfs nieuwbouw) van het orgel. Na het koncert (werken van J.S. Bach, Liszt en Widor) krijgen belangstellenden nog een rondleiding bij en (bijna) in het orgel, die kans laat ik me natuurlijk niet ontgaan.
Avondeten bij de Winkler Brauwirt, met een pul Zoigl. In hoeverre dit bier anders is dan dat bij Schießl kan ik niet zeggen, het komt qua smaak en mondgevoel (meer koolzuur) in ieder geval anders over, het uiterlijk is hetzelfde. Dan terug naar m’n hotelkamer, het is helder en de temperatuur is alweer onder nul.

Maandagmorgen na weer een heerlijk (en uitgebreid) ontbijt de koffer gepakt en weer op weg. Eerst de Alex (uit Praag) tot Neurenberg, dan de ICE richting Berlijn tot Jena. Koffer in een kluis en het centrum in. Middageten in een restaurant in het oude stadhuis (zeg maar de Ratskeller, maar deze heet niet zo), met Kostritzer Schwarzbier, dan een uitgebreide rondwandeling. In het centrum staat veel vaak niet geslaagde tot ronduit lelijke nieuwbouw, maar er is toch nog heel wat moois en/of leuks te vinden. Bovendien werkt het weer mee: zonnig, weinig nevel, weinig wind. Jena heeft twee Gasthausbrouwerijen, beide echter ver buiten het centrum, nu geen tijd voor.
Dan de reis voortgezet via Leipzig naar Magdeburg. Deze hoofdstad van Sachsen-Anhalt stond al jaren op mijn verlanglijstje. Ik kan met mijn treinkaartje nog met de tram naar m’n hotel.

Dindag rondgekeken in Magdeburg. Een stad met weer een heel ander karakter, doet me hier en daar denken aan Berlijn, aan Leipzig en aan Halle.  De stad maakt een ruime indruk door veel brede straten en veel groene en andere open ruimte. Hoewel de stad met zekerheid in 805 al bestond zijn er niet veel oude gebouwen, wat deels te wijten is aan twee grote rampen: de stad is tijdens de Dertigjarige Oorlog vrijwel geheel in vlammen opgegaan (inwonertal voordien circa 30.000, nadien 450). De tweede klap viel in januari 1945, aantal slachtoffers onbekend, maar: inwonertal in 1939  330.000, in april 1945 nog 90.000. Het weer werkt helaas niet mee, het is de hele dag grijs en nevelig, desondanks maakt de stad een goede indruk.
Op biergebied is het hier niet zo spannend: na enige tijd zonder een enkele eigen brouwerij is er sinds 2006 het Diamant Brauhaus in Magdeburg-Neustadt, waar ik de middagmaaltijd tot mij heb genomen. Het gebouw ligt wat naar achteren, waardoor het bij het verlaten van de tram niet meteen opvalt (de halte ligt toch echt pal ervoor!), en komt wat kantine-achtig over; de brouwketels staan achterin en zijn niet zichtbaar. Vast in het assortiment is Magdeburger Pils, dat ik eerder als een Helles zou betitelen: begint moutzoetig met wat fruit, dan een beetje hopbitter, met een vrij lange droog-bittere nasmaak. Het bier heet naturtrüb, maar is vrijwel helder. Ook het seizoensbier is vrijwel helder en amberkleurig: Weihnachtsbier, vooral moutig met wat fruitigheid. Beide bieren zijn aan de vlakke kant, niet bijster interessant.
De tweede brouwerij van Magdeburg, Schütte Bräu, dateert van 2009. De Ausschank in Magdeburg-Buckau is “Great die Bier Bar”, een Raucherbar, dus Not So Great. Toen ik de tekst Raucherbar op de deur zag staan was ik bijna omgekeerd, maar voor zessen was het nog zeer rustig en kon ik het wel enkele minuten volhouden. Er zijn drie bieren, pils, Schwarzbier en Edel, een licht koperkleurig bier, ongefilterd, en mooi aromatisch hoppig. In de zomer is er een Biergarten naast de kroeg, daar zal het wel niet zo stinken. Het bier als aperitief beschouwd, en met de tram teruggereden naar het centrum, Italiaans (en toevallig ook min of meer vegetarisch) gegeten met een glas Maisel Dunkelweizen.

Woensdag weer op weg naar huis, maar eerst nog een tussenstop in Hannover. Je wandelt in goed 5 minuten vanaf de Hauptbahnhof naar het Brauhaus Ernst August, gelegen in een niet bijster aansprekend modern gebouw. De hele stationsomgeving is tamelijk modern en niet direkt sfeervol, pas ter hoogte van het Brauhaus begint een aardig stukje Hannover, de omgeving van de Marktkirche. Elders staan nog wel meer fraaie gebouwen, maar ertussendoor veel tamelijk smakeloze nieuwbouw. Ook Hannover heeft het in WO II zwaar te verduren gehad.
Er is geen proefplankje, maar op verzoek brengt de serveerster me drie pullen met een centimeter (of twee) van de drie bieren op de tap, een ongefilterde Pils, een Weizen en het seizoensbier, een Kerst-/Winterbier. De Pils is wat moutig, wat fruitig, wat hoppig, spreekt me niet direkt aan, het Weizenbier gaat vooral richting citrus en past niet bij het grijze en gure weer. Het seizoensbier is een wat zwaarder Schwarzbier (5,6 vol%), diepbruin tot zwart, moutig met iets gebrands, redelijk wat chocola en een vleugje koffie plus nog redelijk wat hop, vooral goed bemerkbaar in de nasmaak. Daar lust ik wel een pul (0,4 liter is hier de standaardmaat) van. Ondertussen wordt er gebrouwen, meer precies schept de brouwer de filterkuip leeg als ik aan het toetje toe ben. Vervolgens nog even in de stad rondgekeken, een tijdje genoten van een orgelbespeling in genoemde Marktkirche, dan terug naar het station en echt op huis aan.

Op de tweede dag van de beurs is steeds de prijsuitreiking van de European Beer Star competitie. Het blindproeven van de bieren (meer dan 1100 inzendingen) door een grote groep gerenommeerde en ervaren proevers vindt al in oktober plaats.
Op de eerste dag van de beurs kunnen alle bezoekers die dat willen proeven van alle eerste prijswinnaars (dat zijn er 49). De blindproeverij is in de grote ingangshal, aan statafels, afgezonderd van de grote publieksstroom. Alle bieren die goud hebben gewonnen in hun categorie worden per vijf tegelijk gepresenteerd op een proefplankje. De glazen zijn van het model Alt-Becher, blanko afgezien van het erop geschreven categorienummer, er zit ongeveer twee centimeter bier in. De proevers krijgen erbij een proefformulier in Duits of Engels, waarop ze de bieren kunnen waarderen met de cijfers 1 t/m 4.

• 1: Het bier is een (perfekte) smaakbelevenis
• 2: Het bier smaakt zeer goed / is zeer interessant
• 3: Het bier smaakt goed / is interessant
• 4: Andere categorieën smaken me beter

Op elke tafel ligt een lijst met de categorieën, en er staan borden met de categoriebeschrijvingen. Ik heb dit jaar voor het eerst hier aan meegedaan, een leuke ervaring. Om het iets professioneler te maken zouden ook glazen water geserveerd dienen te worden (ik had water bij me).
Daarnaast heb ik de tweede dag een proeverij bijgewoond van een zevental Amerikaanse bieren, toegelicht door twee bierkenners uit de USA, te weten Charlie Papazian, in (thuis)brouwerskringen welbekend, en de brouwmeester van Firestone Walker, Matthew Brynildson. Voor iedereen stonden zeven proefglazen klaar, op voet en enigzins toelopend, alsmede een waterglas. Je schonk zelf de bieren in (een fles of blik per circa 6 proevers), en kon ook neutraliseren met licht zoute crackertjes. De nadruk lag op het gebruik van diverse hoprassen. Behoorlijk professioneel van opzet, zeer interessant. De zaal was dit jaar bijna vol, de meerderheid der aanwezigen was overigens niet Duits!
Op het feest voor de medaillewinnaars wordt het resultaat van de “Consumer favourite”-proeverij bekendgemaakt. Publieksfavoriet was dit jaar Aventinus Weizenbock van Schneider, Beieren. Alle uitslagen vind je hier.